Trening spolaryzowany opisuje rozkład intensywności: dużo pracy o niskiej intensywności, mniejszy udział pracy wysokiej i niewiele pośrodku.
Popularne „80/20” jest skrótem. Zanim zaczniesz przeliczać tydzień, ustal model stref oraz to, czy liczysz czas, czy całe sesje.
Trzy strefy nie oznaczają trzech pierwszych pól zegarka
Badanie biegaczy rekreacyjnych Muñoza i współautorów opisywało trzy strefy wyznaczone progami wentylacyjnymi. To nie jest proste przypisanie do stref 1, 2 i 3 w dowolnym zegarku z podziałem pięciostrefowym. Granice wynikają z przyjętej metody, a nie z koloru ekranu.
W badaniu oba porównywane programy poprawiły wynik na 10 km. Różnica poprawy między całymi grupami nie była istotna statystycznie. Nie warto więc zamieniać pojedynczej publikacji w obietnicę, że określona proporcja zawsze pokona wszystkie inne sposoby treningu.
Polaryzacja i duży udział łatwego treningu nie są tym samym
Dużo spokojnej pracy może występować w różnych modelach. W rozkładzie piramidalnym opisanym w przeglądzie badań udział kolejnych wyższych intensywności zwykle maleje, natomiast polaryzacja akcentuje mały udział środkowego zakresu względem pracy łatwej i wysokiej. Żeby przypisać nazwę, trzeba znać sposób wyznaczenia granic i liczenia czasu.
Nie wyciągaj więc wniosku z jednego hasła „większość spokojnie”. Dwa programy mogą zgadzać się co do znaczenia łatwych sesji, a różnić miejscem pozostałej pracy. Modele różnią się udziałem pracy w środkowym zakresie intensywności.
Praktycznie ważniejsze od nadania etykiety jest sprawdzenie, czy poszczególne zadania spełniają swoje cele. Jeżeli łatwy bieg stale staje się podobnie trudny jak akcent, rozróżnienie może się zacierać. Jeśli natomiast program przewiduje celową pracę w środkowym zakresie, nie należy usuwać jej wyłącznie po to, by wykres wyglądał bardziej spolaryzowanie.
Dlaczego czas w strefie i cel sesji dają inne proporcje
Przykład: w tygodniu wykonujesz pięć sesji, z których jedna ma mocną część główną. Klasyfikacja całych jednostek daje jedną mocną z pięciu, czyli 20%. Nie oznacza to, że 20% całego czasu spędziłeś na wysokiej intensywności. Rozgrzewka, przerwy i zakończenie także zajęły czas tej jednostki.
Przy liczeniu minut trzeba natomiast ustalić, z jakiego sygnału korzystasz. Tętno, tempo i moc nie muszą identycznie klasyfikować każdego krótkiego fragmentu. Sposób pomiaru jest częścią wyniku. Nie porównuj dwóch procentów, jeśli jeden powstał z liczby sesji, a drugi z minut odczytu urządzenia.
Ma to znaczenie zwłaszcza przy krótkim tygodniu. Jedna dodatkowa sesja może mocno zmienić udział procentowy, choć nie opisuje całej logiki przygotowań. Zamiast wyrównywać każdy tydzień do idealnej proporcji, zobacz dłuższy fragment programu i cel poszczególnych okresów.
Ten sam tydzień: 20% sesji i 5,3% czasu
Przykład obliczeniowy, bez rekomendacji programu: pięć sesji po 60 minut. Cztery są w całości łatwe. Piąta ma 20 minut przygotowania, cztery odcinki po 4 minuty wysokiej intensywności, trzy aktywne przerwy po 3 minuty i 15 minut spokojnego zakończenia. Cała ta sesja także trwa 60 minut.
Według głównego celu masz jedną mocną sesję z pięciu, czyli 20%. Według minut masz 16 minut wysokiej intensywności z 300, czyli około 5,3%. Pozostałe 284 minuty stanowią około 94,7% czasu. W przykładzie założono, że odpoczynek i spokojne części należą do niskiej intensywności; rzeczywisty zapis trzeba klasyfikować według przyjętej metody.
Oba rachunki są poprawne, ale odpowiadają na inne pytanie. Nie trzeba dokładać intensywności, żeby drugi procent upodobnił się do pierwszego. Rozkład opisuje program dopiero po wskazaniu sposobu liczenia i granic stref.
Co zmienia triathlon
W triathlonie dodajesz czas trzech dyscyplin, ale nie uzyskujesz przez to identycznego kosztu każdej minuty. Mocna jazda i mocny bieg mogą różnie wpłynąć na dalszą pracę. Sam fakt, że dużo pływasz spokojnie, nie uzasadnia dokładania biegowych akcentów, aby poprawić proporcję.
Przykładowo tydzień z ważną długą jazdą może wymagać innego rozkładu biegu niż tydzień skoncentrowany na jego jakości. Najważniejsze jest wykonanie zadań wspierających cel i możliwość ich powtarzania. Proporcje wykorzystuj do opisu wykonanej pracy, a wybór kolejnych sesji opieraj na celu i reakcji na trening.
Jak wykorzystać ideę bez kopiowania jednego schematu
Najbardziej praktyczną lekcją może być świadome odróżnianie łatwych i wymagających zadań. Łatwy trening nie musi udawać akcentu, a mocny powinien mieć warunki do wykonania. Nie oznacza to jednak, że każdy tydzień ma być identyczny. Start, regeneracja i różny akcent dyscyplin mogą zmieniać strukturę.
Początkujący powinien najpierw rozumieć zakresy i wykonalność programu. Doświadczony zawodnik może analizować dłuższy rozkład wraz z celami sezonu. W obu przypadkach przydatna jest ta sama kolejność: definicje, rzeczywiste zadania, wykonanie, a dopiero później procent. Dzięki temu model pomaga myśleć o treningu, zamiast zastępować planowanie.
Co wnosi literatura o różnych modelach
Przegląd rozkładu intensywności u zawodników wytrzymałościowych obejmuje różne okresy sezonu i dyscypliny. To przypomnienie, że nazwa modelu nie jest oderwana od kontekstu. Nie warto przypisywać wszystkim sportowcom jednej niezmiennej struktury na podstawie pojedynczego popularnego hasła.
Kiedy porównujesz opis z własnym programem, zapytaj, czy dotyczy podobnego poziomu i celu. Obserwacja zawodników z dużą objętością nie jest automatycznie gotową instrukcją dla osoby mającej kilka godzin tygodniowo. Możesz wykorzystać zasadę rozróżniania intensywności, zachowując inne proporcje wynikające z realnych zadań.
Jak oceniać własny rozkład
Spójrz na kilka tygodni, sposób wyznaczenia stref i przebieg kluczowych sesji. Zwróć uwagę, czy łatwe treningi pozostają łatwe, a wymagające da się wykonać zgodnie z planem. Jeżeli wszystkie jednostki zaczynają przypominać podobnie trudny wysiłek, to bardziej użyteczne pytanie do trenera niż samo odchylenie od proporcji.
W Trenago plan rozdziela dostępny czas między dyscypliny, a następnie dobiera zadania. Oceniaj więc rozkład razem z celem tygodnia i wykonaniem sesji.
Najczęstsze pytania
Czy 80/20 oznacza jeden mocny trening na pięć?
Nie musi, ponieważ rozkład można liczyć na różne sposoby. Najpierw ustal, czy chodzi o czas w strefach, czy klasyfikację całych sesji.
Czy druga strefa w zegarku jest tą środkową w badaniach?
Nie automatycznie: model trzech stref i pięciostrefowy podział urządzenia mają inne granice. Porównaj ich definicje, zanim przeniesiesz proporcje.
Czy model spolaryzowany jest najlepszy dla każdego amatora?
Badania nie dają uniwersalnej odpowiedzi dla każdej osoby i etapu sezonu. Ważne są dostępność, poziom, sportowy cel oraz możliwość wykonania i regeneracji po wymagających sesjach.
fot. Magnific.com (Drazen Zigic)